तीन महिन्यांत ११.४१ कोटींची बेकायदेशीर औषधे जप्त; २१ जणांना अटक :: राज्यभर एफडीएची धडक मोहीम; ८८० आस्थापनांवर कारवाई, २०३ परवाने रद्द
तीन महिन्यांत ११.४१ कोटींची बेकायदेशीर औषधे जप्त;
२१ जणांना अटक
राज्यभर एफडीएची धडक मोहीम; ८८० आस्थापनांवर कारवाई,
२०३ परवाने रद्द
राज्यातील बेकायदेशीर, बनावट आणि निकृष्ट दर्जाच्या औषधांच्या व्यापाराविरोधात अन्न व औषध प्रशासनाने (एफडीए) मोठी आणि व्यापक कारवाई केली आहे. एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली गेल्या तीन महिन्यांत राबविण्यात आलेल्या राज्यव्यापी विशेष मोहिमेत तब्बल ११ कोटी ४१ लाख रुपयांची बेकायदेशीर औषधे आणि सौंदर्यप्रसाधने जप्त करण्यात आली असून, विविध प्रकरणांत २१ जणांना अटक करण्यात आली आहे. जून ते ऑगस्ट या कालावधीत करण्यात आलेली ही कारवाई राज्यातील बेकायदेशीर औषध व्यापाराविरोधातील आतापर्यंतच्या मोठ्या कारवायांपैकी एक मानली जात आहे.
प्रसार माध्यमांतील वृत्तानुसार, एफडीएच्या विविध पथकांनी राज्यभर औषध उत्पादन कंपन्या, औषध विक्री केंद्रे आणि संबंधित आस्थापनांवर धडक तपासणी मोहीम राबविली. या मोहिमेदरम्यान एकूण २ हजार ९०२ औषध उत्पादन आणि विक्री आस्थापनांची तपासणी करण्यात आली. यामध्ये ६०७ औषध उत्पादन युनिट्स, तर २ हजार २९५ किरकोळ औषध विक्री दुकानांचा समावेश होता.
तपासणीदरम्यान अनेक ठिकाणी औषधांच्या निर्मिती, साठवणूक आणि विक्रीसंदर्भातील नियमांचे गंभीर उल्लंघन होत असल्याचे निदर्शनास आले. त्यामुळे एफडीएने एकूण ८८० आस्थापनांवर कडक कारवाई केली आहे. यापैकी २०३ आस्थापनांचे परवाने थेट रद्द करण्यात आले, तर ६७७ आस्थापनांचे परवाने तात्पुरते निलंबित करण्यात आले आहेत. या कारवाईमुळे नियमबाह्य पद्धतीने औषध व्यवसाय करणाऱ्या संबंधित घटकांमध्ये मोठी खळबळ उडाली आहे.
बेकायदेशीर औषध व्यापार, निकृष्ट दर्जाच्या औषधांची निर्मिती आणि मानकांचे उल्लंघन केल्याप्रकरणी २० एफआयआर दाखल करण्यात आले आहेत. या प्रकरणांच्या अनुषंगाने २१ आरोपींना अटक करण्यात आली असून, संबंधित औषधांचा पुरवठा, उत्पादन आणि वितरण साखळी याबाबत पुढील तपास सुरू असल्याचे सांगण्यात येत आहे.
एफडीएच्या तपासणीत औषध कंपन्या आणि मेडिकल स्टोअर्समधील अनेक गंभीर त्रुटी समोर आल्या आहेत. काही औषधांचे नमुने प्रयोगशाळेत तपासणीसाठी पाठविण्यात आले असता ते निर्धारित गुणवत्तेच्या आणि सुरक्षिततेच्या मानकांनुसार नसल्याचे आढळून आले. त्यामुळे अशा औषधांचा वापर करणाऱ्या रुग्णांच्या आरोग्याला गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो, अशी चिंता व्यक्त केली जात आहे.
तपासणीदरम्यान अनेक मेडिकल स्टोअर्समध्ये नोंदणीकृत फार्मासिस्टच्या अनुपस्थितीत औषधांची विक्री होत असल्याचे आढळून आले. तसेच काही ठिकाणी डॉक्टरांच्या वैध चिठ्ठीशिवाय नियमबाह्य पद्धतीने औषधे विकली जात असल्याचेही निदर्शनास आले. औषध विक्रीसंदर्भातील मूलभूत नियमांचे उल्लंघन करून नागरिकांच्या आरोग्याशी खेळ केला जात असल्याचे या कारवाईतून स्पष्ट झाल्याचे बोलले जात आहे.
विशेषतः इन्सुलिन आणि विविध प्रकारच्या लसींसारख्या अतिसंवेदनशील औषधांच्या साठवणुकीमध्ये गंभीर निष्काळजीपणा आढळून आला. अशा औषधांसाठी निर्धारित तापमान राखणे अत्यावश्यक असताना काही आस्थापनांमध्ये आवश्यक तापमान नियंत्रण व्यवस्था योग्य प्रकारे पाळली जात नसल्याचे तपासणीत उघड झाले. चुकीच्या तापमानात साठविलेल्या औषधांच्या गुणवत्तेवर आणि परिणामकारकतेवर परिणाम होण्याची शक्यता असल्याने ही बाब विशेष गंभीर मानली जात आहे.
याशिवाय अनेक ठिकाणी बॅच मॅन्युफॅक्चरिंग रेकॉर्डमध्ये त्रुटी, औषधांच्या उत्पादन आणि वितरणासंदर्भातील अपूर्ण नोंदी तसेच खरेदी-विक्रीच्या बिलांमध्ये अनियमितता आढळून आली. औषधांचा स्रोत, उत्पादनाची बॅच आणि त्याच्या वितरणाचा मागोवा घेण्यासाठी आवश्यक असलेल्या नोंदी व्यवस्थित ठेवण्यात आलेल्या नसल्याचीही काही प्रकरणांत नोंद करण्यात आली आहे.
या व्यापक कारवाईबाबत एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट केले की, सर्वसामान्य नागरिकांना सुरक्षित, दर्जेदार आणि कायदेशीर नियमांचे पालन करून तयार करण्यात आलेली औषधे मिळणे ही प्रशासनाची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे. औषधांच्या गुणवत्तेबाबत किंवा नागरिकांच्या आरोग्याच्या सुरक्षेबाबत कोणतीही तडजोड केली जाणार नाही, असा स्पष्ट इशाराही त्यांनी दिला आहे.
मुंढे यांनी म्हटले आहे की, “माझ्यासाठी वैयक्तिक लोकप्रियता महत्त्वाची नाही. सर्वसामान्य नागरिकांचे आरोग्य आणि सुरक्षितता हीच एफडीएची सर्वोच्च प्राथमिकता आहे.” नियमांचे उल्लंघन करून बेकायदेशीर औषध व्यापार करणाऱ्या किंवा निकृष्ट दर्जाची औषधे बाजारात आणणाऱ्या कोणत्याही व्यक्ती अथवा संस्थेची गय केली जाणार नाही. संबंधितांविरुद्ध कायद्यानुसार कठोर कारवाई करण्यात येईल आणि राज्यभर सुरू असलेली ही तपासणी मोहीम पुढेही अधिक तीव्र करण्यात येईल, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
दरम्यान, गेल्या तीन महिन्यांतील या मोठ्या कारवाईमुळे राज्यातील औषध उत्पादन आणि विक्री व्यवस्थेवर एफडीएने कडक नजर ठेवण्यास सुरुवात केल्याचे स्पष्ट झाले आहे. नागरिकांच्या आरोग्याशी संबंधित असलेल्या या क्षेत्रात नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांविरोधात सातत्याने कारवाई झाल्यास बनावट आणि बेकायदेशीर औषधांच्या व्यापाराला आळा बसण्यास मदत होणार आहे.
टिप्पण्या