महाराष्ट्राच्या प्रारूप मतदार यादीतून २ कोटी ६ लाख ८८ हजार मतदारांची नावे बाहेर :: ‘नावे कायमची रद्द नाहीत’; ३० सप्टेंबरपर्यंत दावे-हरकती दाखल करण्याची संधी — मतदारांनी तातडीने नाव तपासण्याचे आवाहन

महाराष्ट्राच्या प्रारूप मतदार यादीतून २ कोटी ६ लाख ८८ हजार मतदारांची नावे बाहेर

‘नावे कायमची रद्द नाहीत’; ३० सप्टेंबरपर्यंत दावे-हरकती दाखल करण्याची संधी — मतदारांनी तातडीने नाव तपासण्याचे आवाहन

मुंबई/वृत्तसेवा :

महाराष्ट्रातील मतदार यादीच्या विशेष सखोल पुनरीक्षण अर्थात स्पेशल इंटेन्सिव्ह रिव्हिजन (एसआयआर) प्रक्रियेत मोठी घडामोड समोर आली आहे. राज्यात जाहीर करण्यात आलेल्या प्रारूप मतदार यादीत तब्बल २ कोटी ६ लाख ८८ हजार ४८७ मतदारांची नावे सध्या समाविष्ट झालेली नाहीत. पूर्वीच्या मतदार यादीतील एकूण **९ कोटी ७८ लाख ५४ हजार ४९ मतदारांपैकी ७ कोटी ७१ लाख ६५ हजार ५६२ मतदारांची नावे प्रारूप यादीत कायम ठेवण्यात आली असून, सुमारे २१.१४ टक्के मतदारांची नावे प्रारूप यादीत दिसत नाहीत.

मात्र, या आकडेवारीमुळे नागरिकांनी घाबरून जाण्याची गरज नसल्याचे राज्याचे मुख्य निवडणूक अधिकारी एस. चोकलिंगम यांनी स्पष्ट केले आहे. प्रारूप यादीत नाव नसणे म्हणजे मतदाराचे नाव कायमस्वरूपी रद्द झाले आहे, असा अर्थ होत नाही. सध्या सुरू असलेल्या दावे व हरकतींच्या प्रक्रियेदरम्यान पात्र मतदारांना पुन्हा नाव समाविष्ट करण्याची संधी देण्यात आली आहे.

‘नाव वगळले’ की ‘सध्या समाविष्ट झाले नाही’?

एसआयआर प्रक्रियेदरम्यान मोठ्या प्रमाणावर मतदारांचे एन्युमरेशन फॉर्म संकलित होऊ शकले नाहीत. त्यामुळे संबंधित मतदारांची नावे प्रारूप यादीत समाविष्ट करण्यात आलेली नाहीत. या मतदारांचे विविध श्रेणींमध्ये वर्गीकरण करण्यात आले आहे.

यामध्ये —

• अनुपस्थित अथवा सापडले नाहीत : सुमारे ७५.५२ लाख
• कायमचे स्थलांतरित : सुमारे ७६.८० लाख
• मृत असल्याची नोंद : सुमारे ३४.८१ लाख
• दुसऱ्या ठिकाणी आधीच नोंदणी अथवा दुबार नोंद : सुमारे १७.६३ लाख
• इतर कारणे : सुमारे २.२३ लाख

अशा कारणांमुळे ही नावे प्रारूप यादीत समाविष्ट झालेली नाहीत. मात्र, संबंधित मतदार जिवंत असून त्याच पत्त्यावर वास्तव्यास असेल किंवा त्याची नोंद चुकीच्या कारणाने वगळली गेली असेल, तर त्याला नियमानुसार आपला दावा दाखल करता येणार आहे.

शहरी जिल्ह्यांमध्ये सर्वाधिक नावे प्रारूप यादीबाहेर

राज्यातील मोठ्या शहरी जिल्ह्यांमध्ये प्रारूप यादीत समाविष्ट न झालेल्या मतदारांची संख्या सर्वाधिक आहे. पुणे, ठाणे आणि मुंबई उपनगर या तीन जिल्ह्यांतील प्रकरणे राज्यातील एकूण अशा मतदारांच्या संख्येच्या सुमारे ४० टक्क्यांहून अधिक आहेत.

उपलब्ध माहितीनुसार पुण्यात सुमारे २८.६६ लाख, ठाण्यात २८.५९ लाख, तर मुंबई उपनगरात २६.५८ लाख मतदारांची नावे प्रारूप यादीत समाविष्ट झालेली नाहीत. त्याशिवाय नागपूर, नाशिक, मुंबई शहर, पालघर, छत्रपती संभाजीनगर आणि रायगड या जिल्ह्यांमध्येही मोठ्या प्रमाणावर नावे प्रारूप यादीतून बाहेर राहिली आहेत.

मतदारांनी सर्वप्रथम काय करावे?

प्रत्येक मतदाराने कोणत्याही अफवांवर विश्वास न ठेवता स्वतःचे नाव प्रारूप मतदार यादीत आहे की नाही, याची तातडीने खात्री करणे आवश्यक आहे.

यासाठी मतदार खालील मार्गांचा अवलंब करू शकतात —

१) ऑनलाइन मतदार यादी तपासा

भारत निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत मतदार सेवा पोर्टलवर किंवा महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या अधिकृत संकेतस्थळावर मतदार यादी तपासता येईल.

अधिकृत मतदार सेवा पोर्टल:
ECI Voter Service Portal

मतदारांनी आपले नाव, जिल्हा, विधानसभा मतदारसंघ आणि उपलब्ध इतर तपशीलांच्या आधारे नाव शोधावे. संबंधित मतदारसंघाची प्रारूप मतदार यादी पीडीएफ स्वरूपात उपलब्ध असल्यास ती डाउनलोड करूनही नाव तपासता येईल.

२) ईपीआयसी क्रमांकाचा वापर करा

मतदार ओळखपत्रावरील ईपीआयसी क्रमांक उपलब्ध असल्यास त्याच्या आधारेही मतदार नोंदीचा शोध घेता येतो.

३) १९५० हेल्पलाईनवर संपर्क

मतदारांनी राष्ट्रीय मतदार हेल्पलाईन क्रमांक १९५० वर संपर्क करून आवश्यक माहिती घेऊ शकतात.

४) बीएलओ किंवा मतदार नोंदणी कार्यालयाशी संपर्क

आपल्या भागातील बूथ लेव्हल ऑफिसर (बीएलओ), मतदार नोंदणी अधिकारी किंवा संबंधित तहसील व निवडणूक कार्यालयात जाऊन प्रारूप यादीतील नावाची प्रत्यक्ष पडताळणी करता येईल.

नाव नसेल तर काय करायचे?

प्रारूप मतदार यादीत नाव नसल्यास पात्र मतदारांनी फॉर्म क्रमांक ६ भरून नाव समाविष्ट करण्यासाठी अर्ज करावा. नव्याने मतदार म्हणून नोंदणी करण्यास पात्र असलेल्या नागरिकांनाही या प्रक्रियेत अर्ज करता येणार आहे.

तसेच —

• फॉर्म ६ : मतदार यादीत नाव समाविष्ट करण्यासाठी
• फॉर्म ७ : एखाद्या नोंदीबाबत हरकत घेण्यासाठी
• फॉर्म ८ : नाव, वय, लिंग, पत्ता किंवा इतर तपशीलांमध्ये दुरुस्ती करण्यासाठी

या अर्जांसाठी ऑनलाइन तसेच ऑफलाइन सुविधा उपलब्ध आहे. संबंधित अर्ज आवश्यक कागदपत्रांसह स्थानिक मतदार नोंदणी कार्यालय किंवा बीएलओकडेही सादर करता येतील.

दावे आणि हरकतींसाठी ३० सप्टेंबरपर्यंत मुदत

निवडणूक आयोगाने ३१ ऑगस्ट ते ३० सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत दावे आणि हरकती नोंदविण्याची संधी दिली आहे. त्यामुळे ज्या नागरिकांचे नाव प्रारूप यादीत दिसत नाही किंवा ज्यांच्या नोंदीमध्ये चुकीची माहिती आहे, त्यांनी शेवटच्या दिवसाची वाट न पाहता तातडीने अर्ज करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

दावे, हरकती आणि संबंधित पडताळणीची प्रक्रिया २९ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत पूर्ण करण्यात येणार असून, त्यानंतर ४ नोव्हेंबर २०२६ रोजी महाराष्ट्राची अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध करण्याचे नियोजन आहे.

‘दुबार नोंद’ म्हणजे मतदानाचा हक्क संपला असे नाही

दुबार नोंदणीच्या श्रेणीत असलेल्या सर्व मतदारांचा मतदानाचा हक्क संपुष्टात आला आहे, असा अर्थही घेऊ नये. एखाद्या व्यक्तीचे नाव दोन वेगवेगळ्या ठिकाणी असल्यास एका ठिकाणची नोंद वगळली जाऊ शकते; मात्र पात्र मतदाराची वैध नोंद दुसऱ्या ठिकाणी कायम राहू शकते. त्यामुळे अशा मतदारांनीही आपल्या सध्याच्या मतदारसंघातील नोंद तपासणे आवश्यक आहे.

आठवड्याला प्रसिद्ध होणार दावे-हरकतींचा तपशील

दावे व हरकतींच्या कालावधीत विधानसभा मतदारसंघनिहाय प्राप्त अर्जांची माहिती नियमितपणे अद्ययावत करण्यात येणार आहे. संबंधित जिल्हा निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या कार्यालयांमार्फत आणि महाराष्ट्राच्या मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या स्तरावरही ही माहिती उपलब्ध करून दिली जाणार आहे.

मतदारांसाठी महत्त्वाचे आवाहन

तुमचे नाव प्रारूप मतदार यादीत दिसत नाही म्हणून मतदानाचा हक्क कायमचा संपला आहे, असा गैरसमज करून घेऊ नका. मात्र, नाव तपासण्यात दिरंगाई करू नका. ३० सप्टेंबरपूर्वी आपली मतदार नोंद तपासा आणि आवश्यक असल्यास फॉर्म ६ किंवा फॉर्म ८ भरून दावा किंवा दुरुस्ती अर्ज करा. अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध झाल्यानंतर अडचणी निर्माण होण्यापेक्षा आताच आवश्यक ती कार्यवाही करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.