पावसाची दांडी, महावितरणाचा तुघलकी कारभार; सिंदखेडराजा-देऊळगावराजा तालुक्यात सोयाबीन उत्पादक शेतकरी दुहेरी संकटात :: विहिरीत पाणी असूनही सोयाबीन वाचविण्यासाठी विजेची प्रतीक्षा; पिके हातातून जाण्याची भीती, शेतकऱ्यांचा आक्रोश

पावसाची दांडी, महावितरणाचा तुघलकी कारभार; 

सिंदखेडराजा-देऊळगावराजा तालुक्यात सोयाबीन उत्पादक शेतकरी दुहेरी संकटात

विहिरीत पाणी असूनही सोयाबीन वाचविण्यासाठी विजेची प्रतीक्षा; 

पिके हातातून जाण्याची भीती, शेतकऱ्यांचा आक्रोश

सिंदखेडराजा/देऊळगावराजा :

पावसाच्या लहरीपणामुळे आधीच संकटात सापडलेल्या शेतकऱ्यांच्या अडचणीत आता महावितरणच्या वीजपुरवठ्याच्या अनियमिततेची भर पडली आहे. सिंदखेडराजा आणि देऊळगावराजा तालुक्यांतील अनेक गावांमध्ये सोयाबीनचे पीक सध्या वाढीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर असून, पावसाने दडी मारल्याने पिकाला संरक्षक पाण्याची गरज निर्माण झाली आहे. अनेक शेतकऱ्यांच्या विहिरींमध्ये पाणी उपलब्ध असतानाही वेळेवर वीज मिळत नसल्याने पिकांना पाणी देता येत नाही. परिणामी, डोळ्यांसमोर उभे केलेले पीक करपण्याची भीती शेतकऱ्यांना सतावत आहे.

यंदाच्या खरीप हंगामात सुरुवातीला पावसाने समाधानकारक हजेरी लावल्याने शेतकऱ्यांच्या आशा पल्लवित झाल्या होत्या. त्यानंतर सोयाबीनची पिके जोमाने वाढली. शेतकऱ्यांनी महागडी बियाणे, खते, औषधफवारणी, मशागत आणि मजुरीवर मोठा खर्च केला. मात्र, आता पावसाने अचानक खंड दिल्याने पिकाला पाण्याची गरज भासत आहे. या निर्णायक काळात पाऊस न पडणे आणि दुसरीकडे वीजपुरवठा सुरळीत नसणे, अशी दुहेरी कोंडी शेतकऱ्यांसमोर उभी ठाकली आहे.

विहिरीत पाणी, पण मोटार सुरू करण्यासाठी वीज नाही!

सिंदखेडराजा आणि देऊळगावराजा तालुक्यांतील काही भागांत विहिरींमध्ये पाणी उपलब्ध असल्याचे शेतकऱ्यांचे म्हणणे आहे. मात्र, सिंचनासाठी वीजपुरवठा वेळेवर मिळत नसल्याने उपलब्ध पाण्याचाही उपयोग करता येत नाही. दिवसा वीज मिळेल या आशेने शेतकरी तासन्तास वाट पाहतात; तर अनेकदा रात्री-अपरात्री वीज उपलब्ध झाल्यास पिकांना पाणी देण्यासाठी शेतकऱ्यांना अंधारात शेताकडे धाव घ्यावी लागते.

कुटुंबाचा उदरनिर्वाह, मुलांचे शिक्षण, शेतीचा वाढता खर्च आणि कर्जाचा बोजा या सगळ्यांचा सामना करणारा शेतकरी आज एका पावसाच्या सरीकडे आणि एका सुरळीत वीजपुरवठ्याकडे आशेने पाहत आहे. पिकाला वेळेवर पाणी मिळाले नाही, तर केलेला हजारो रुपयांचा खर्च वाया जाण्याची भीती त्याला आहे.

महागडी शेती, अनिश्चित पाऊस आणि विजेचा लपंडाव

सोयाबीन हे या भागातील प्रमुख खरीप पीक आहे. पेरणीपासून काढणीपर्यंत शेतकऱ्यांना मोठा खर्च करावा लागतो. बियाणे, खते, तणनाशके, कीटकनाशके, फवारणी, डिझेल, मजुरी आणि मशागतीचा खर्च वाढत असताना उत्पादन मात्र पूर्णपणे निसर्गाच्या लहरीवर अवलंबून आहे.

यंदा पावसाने सुरुवातीला साथ दिली असली तरी आता पावसाने दडी मारल्याने शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. सोयाबीनची पाने कोमेजण्याची आणि पिकाची वाढ खुंटण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. अशा परिस्थितीत विहिरीतील उपलब्ध पाण्याचा आधार घेऊन शेतकरी पीक वाचविण्याचा प्रयत्न करीत आहेत. मात्र, त्यासाठी आवश्यक असलेला वीजपुरवठा अनियमित असल्याने शेतकऱ्यांच्या प्रयत्नांवरच पाणी फेरले जात आहे.

रात्रीची वीज म्हणजे शेतकऱ्यांसाठी नवा धोका

सिंचनासाठी रात्रीच्या वेळी वीजपुरवठा केला जात असल्यास शेतकऱ्यांना अंधारात शेतावर जावे लागते. साप-विंचवांचा धोका, शेतातील खड्डे, चिखल आणि वन्यप्राण्यांची भीती असतानाही केवळ पीक वाचविण्यासाठी शेतकरी रात्री शेतात जातात.

दिवसभर शेतात राबायचे आणि रात्री वीज आली की पुन्हा मोटार सुरू करण्यासाठी शेतावर जायचे, अशी शेतकऱ्यांची अवस्था झाली आहे. हा केवळ वीजपुरवठ्याचा प्रश्न नसून शेतकऱ्यांच्या सुरक्षिततेशी आणि त्यांच्या कुटुंबाच्या उपजीविकेशी संबंधित गंभीर प्रश्न आहे.

शेतकऱ्यांच्या घामाची किंमत कोण देणार?

शेतकरी आपल्या कुटुंबासाठी नव्हे, तर संपूर्ण समाजाच्या अन्नाची गरज भागविण्यासाठी राबत असतो. उन्हातान्हात शेतात काम करून, कर्ज काढून आणि उपलब्ध तेवढी आर्थिक पुंजी शेतीत ओतून त्याने सोयाबीनचे पीक उभे केले आहे. आता पीक हातातोंडाशी आले असताना केवळ पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे आणि वीजपुरवठ्याच्या समस्येमुळे ते धोक्यात येत असेल, तर या वेदनेची जाणीव प्रशासनाने घेणे गरजेचे आहे.

शेतकऱ्यांच्या डोळ्यांसमोर पिके करपताना पाहण्याची वेळ येऊ नये, यासाठी महावितरणने तातडीने सिंचनासाठी सुरळीत आणि नियोजनबद्ध वीजपुरवठा करावा, अशी मागणी शेतकऱ्यांकडून होत आहे.

महावितरणने तातडीने दखल घ्यावी

सिंदखेडराजा आणि देऊळगावराजा तालुक्यांतील कृषी फिडर, रोहित्रे, वीजवाहिन्या आणि वीजपुरवठ्याच्या वेळापत्रकाची तातडीने पाहणी करण्याची गरज आहे. ज्या भागात तांत्रिक बिघाड, कमी दाबाचा वीजपुरवठा किंवा रोहित्रांच्या क्षमतेचा प्रश्न आहे, तो तातडीने सोडविणे आवश्यक आहे.

शेतकऱ्यांनी वीज मागणे ही त्यांची मागणी नसून, त्यांनी घामाने उभ्या केलेल्या पिकाला जगण्याची संधी मागणे आहे. प्रशासनाने कागदी नियोजनापेक्षा प्रत्यक्ष शेतातील परिस्थिती समजून घेतली पाहिजे. पाऊस कधी पडेल हे कुणाच्या हातात नसले, तरी उपलब्ध सिंचनाची साधने आणि वीजपुरवठा सुरळीत ठेवणे हे प्रशासनाच्या हातात आहे.

आज शेतकरी आभाळाकडे डोळे लावून बसला आहे. एका पावसाच्या सरीची आणि वेळेवर मिळणाऱ्या विजेची त्याला प्रतीक्षा आहे. त्याच्या या असहायतेकडे केवळ आकडेवारी म्हणून न पाहता एका कुटुंबाच्या उदरनिर्वाहाचा, कर्जाच्या परतफेडीचा आणि संपूर्ण वर्षाच्या आशेचा प्रश्न म्हणून पाहण्याची गरज आहे.

महावितरणने शेतकऱ्यांच्या हाकेला प्रतिसाद देत सिंदखेडराजा-देऊळगावराजा तालुक्यातील कृषी वीजपुरवठा तातडीने सुरळीत करावा; अन्यथा डोळ्यांसमोर उभे केलेले सोयाबीनचे पीक वाचविण्यासाठी धडपडणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या संकटाची तीव्रता आणखी वाढण्याची शक्यता आहे.