‘सकाळ’च्या इतिहासात अभूतपूर्व घडामोडीची चर्चा! बीडच्या वरिष्ठ वार्ताहराची हकालपट्टी, जाहीर प्रगटनाने खळबळ; आता दत्ताभाऊंचा ‘बालाजी’च्या दरबारात नवा डाव? पत्रकारितेच्या विश्वासार्हतेलाच प्रश्नचिन्ह; पद, प्रतिष्ठा आणि विश्वासाचा वापर वैयक्तिक फायद्यासाठी होत असेल, तर उत्तरदायित्व कोणाचे?
‘सकाळ’च्या इतिहासात अभूतपूर्व घडामोडीची चर्चा!
बीडच्या वरिष्ठ वार्ताहराची हकालपट्टी,
जाहीर प्रगटनाने खळबळ;
आता दत्ताभाऊंचा ‘बालाजी’च्या दरबारात नवा डाव?
पत्रकारितेच्या विश्वासार्हतेलाच प्रश्नचिन्ह; पद, प्रतिष्ठा आणि विश्वासाचा वापर वैयक्तिक फायद्यासाठी होत असेल, तर उत्तरदायित्व कोणाचे?
पत्रकारिता हा केवळ बातम्या छापण्याचा किंवा प्रसिद्धी मिळवण्याचा व्यवसाय नाही; तो लोकांच्या विश्वासावर उभा असलेला समाजाचा आरसा आहे. या क्षेत्रात पत्रकाराच्या लेखणीला ताकद असते, पण त्या ताकदीसोबत नैतिकतेची जबाबदारीही तितकीच मोठी असते. मात्र, जेव्हा पत्रकारितेच्या नावाखाली आर्थिक व्यवहारांबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित होतात, तेव्हा केवळ संबंधित व्यक्तीचीच नव्हे, तर संपूर्ण माध्यमविश्वाची विश्वासार्हता चर्चेच्या केंद्रस्थानी येते. बीडमधील ‘सकाळ’चे माजी वरिष्ठ वार्ताहर दत्तात्रय देशमुख यांच्याबाबत समोर आलेल्या घडामोडींमुळे सध्या माध्यम क्षेत्रात अशीच चर्चा रंगत असल्याचे चित्र आहे.
बातम्या देणाऱ्या वार्ताहराबाबतच जाहीर खुलासा; प्रकरणाचे गांभीर्य किती मोठे?
दत्तात्रय देशमुख यांच्या कार्यपद्धतीबाबत संस्थेच्या व्यवस्थापनाने जाहीर प्रगटन प्रसिद्ध केल्याचा दावा केला जात आहे. संस्थेच्या नावाचा वापर करून आर्थिक व्यवहार करणे, देणग्या किंवा निधी गोळा करणे आणि जाहिरातींच्या रकमांच्या व्यवहारांबाबत अनियमितता झाल्याचे आरोप या प्रकरणाच्या केंद्रस्थानी असल्याचे सांगितले जाते.
या आरोपांची स्वतंत्रपणे अधिकृत कागदपत्रांद्वारे पडताळणी होणे आवश्यक असले, तरी एखाद्या वृत्तपत्राला आपल्या माजी वार्ताहराबाबत सार्वजनिक स्पष्टीकरण द्यावे लागणे ही निश्चितच गंभीर बाब आहे. कारण अशा प्रकरणात प्रश्न केवळ एका व्यक्तीच्या नोकरीचा राहत नाही; संस्थेचे नाव, जाहिरातदारांचा विश्वास, वाचकांची अपेक्षा आणि पत्रकारितेच्या नैतिकतेचाही कस लागतो.
पत्रकारितेच्या नावाचा वापर करून आर्थिक व्यवहार केले गेले असतील, तर तो केवळ व्यावसायिक शिस्तीचा प्रश्न नाही; तो विश्वासाच्या पायावर झालेल्या संभाव्य आघाताचा विषय आहे.
लेखणीची प्रतिष्ठा की पदाचा प्रभाव?
पत्रकाराला समाजातील घडामोडी उघड करण्याचा अधिकार असतो. मात्र, हाच अधिकार त्याला आर्थिक व्यवहारांमध्ये विशेष सवलत देत नाही. उलट, पत्रकाराचे नाव आणि त्याची ओळख यामुळे लोकांचा विश्वास सहज संपादन होऊ शकतो. त्यामुळे त्या विश्वासाचा वापर करताना इतरांपेक्षा अधिक पारदर्शकता आणि जबाबदारी अपेक्षित असते.
एखाद्या पत्रकाराने संस्थेच्या अधिकृत अधिकाराबाहेर जाऊन व्यवहार केले असतील, तर त्याची चौकशी होणे आणि दोष सिद्ध झाल्यास नियमानुसार कारवाई होणे आवश्यक आहे. कारण पत्रकारितेची ओळख ही वैयक्तिक लाभ मिळवण्याचे साधन बनली, तर प्रामाणिकपणे काम करणाऱ्या असंख्य पत्रकारांच्या प्रतिमेलाही त्याची किंमत मोजावी लागते.
मात्र, आरोप आणि सिद्ध झालेले तथ्य यांतील फरक कायम राखणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. संबंधित प्रकरणात नेमके कोणते व्यवहार झाले, त्यांना कोणाची परवानगी होती आणि व्यवस्थापनाने कोणत्या कागदपत्रांच्या आधारे भूमिका घेतली, हे स्पष्ट झाल्यानंतरच संपूर्ण चित्र समोर येऊ शकेल.
‘सकाळ’मधून बाहेर पडल्यानंतर आता नवा मुक्काम?
दरम्यान, देशमुख यांनी आता माजलगाव येथील ‘बालाजी’शी संबंधित नव्या व्यासपीठावर काम सुरू केल्याची चर्चा बीडच्या पत्रकारिता वर्तुळात होत असल्याचे सांगितले जात आहे. या चर्चेची अधिकृत पुष्टी होणे बाकी आहे. त्यामुळे त्यांच्या नव्या नियुक्तीचे स्वरूप, जबाबदारी आणि कार्यक्षेत्र याबाबत ठोस माहिती समोर येणे आवश्यक आहे.
मात्र, या घडामोडींमधून एक मूलभूत प्रश्न पुढे येतो—एखाद्या संस्थेत काम करताना आर्थिक पारदर्शकतेबाबत गंभीर आक्षेप निर्माण झाले असतील, तर नव्या संस्थेने संबंधित व्यक्तीला जबाबदारी देण्यापूर्वी आवश्यक पडताळणी करणे गरजेचे नाही का?
नव्या संस्थेत प्रवेश मिळणे ही स्वतःमध्ये चुकीची बाब नाही. प्रत्येक व्यक्तीला आपली बाजू मांडण्याचा आणि नव्याने काम सुरू करण्याचा अधिकार आहे. पण पूर्वीच्या कार्यकाळाबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले असतील, तर त्यांची उत्तरे देणे आणि विश्वासार्हता पुन्हा निर्माण करणे हीदेखील तितकीच महत्त्वाची बाब ठरते.
संस्था बदलल्याने जुन्या प्रश्नांवर आपोआप पडदा पडत नाही; विश्वास पुन्हा मिळवण्यासाठी पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्व आवश्यक असते.
जुन्या प्रकरणाचे उत्तर मिळणार, की नवी सुरुवातच चर्चेचा विषय ठरणार?
पत्रकारितेच्या क्षेत्रात एखाद्या व्यक्तीची प्रतिमा तिच्या पदावरून नव्हे, तर कामाच्या पद्धतीवरून ठरते. बातम्यांमधून इतरांना जाब विचारणाऱ्या पत्रकाराने स्वतःबाबत प्रश्न उपस्थित झाल्यावरही तेवढ्याच प्रामाणिकपणे उत्तरे देणे अपेक्षित असते.
दत्तात्रय देशमुख यांच्याबाबत उपस्थित झालेल्या आर्थिक व्यवहारांच्या आरोपांचे सत्य काय, ‘सकाळ’ व्यवस्थापनाने जाहीर प्रगटनामागे नेमकी कोणती कारणे दिली आणि नव्या व्यासपीठावर त्यांच्या भूमिकेचे स्वरूप काय असेल, या प्रश्नांची स्पष्ट उत्तरे मिळणे आवश्यक आहे.
दुसरीकडे, ‘सकाळ’च्या बीडमधील कामकाजाची जबाबदारी सांभाळण्यासाठी नितीन चव्हाण यांची नियुक्ती करण्यात आल्याचेही सांगितले जात आहे. या नियुक्तीमुळे संस्थेच्या कामकाजाला नवी दिशा मिळते का आणि वाचक, जाहिरातदार व स्थानिक समाजाचा विश्वास अधिक दृढ होतो का, हे आगामी काळात स्पष्ट होईल.
शेवटी प्रश्न एका पत्रकाराचा नाही, तर संपूर्ण क्षेत्राच्या विश्वासार्हतेचा!
पत्रकारितेतील प्रत्येक व्यक्तीला स्वतःची बाजू मांडण्याचा अधिकार आहे; तसेच संस्थांना आपल्या नावाचा गैरवापर होऊ नये यासाठी योग्य ती पावले उचलण्याचाही अधिकार आहे. या दोन्ही बाबींचा समतोल राखत सत्य समोर येणे महत्त्वाचे आहे.
मात्र, एक गोष्ट निर्विवाद आहे—पत्रकारितेचा बिल्ला हा कोणत्याही आर्थिक व्यवहारासाठी परवाना नसतो आणि संस्थेचे नाव हे वैयक्तिक फायद्याचे साधन बनता कामा नये. आरोप सिद्ध झाले, तर कायदेशीर व संस्थात्मक जबाबदारी निश्चित झाली पाहिजे; आरोप चुकीचे असतील, तर संबंधित व्यक्तीलाही आपली बाजू पुराव्यांसह स्पष्ट करण्याची संधी मिळाली पाहिजे.
कारण पत्रकारितेची खरी ताकद केवळ बातमी छापण्यात नसते; ती स्वतःच्या कामाचा हिशेब देण्याच्या प्रामाणिकपणात असते!

टिप्पण्या