एनसीईआरटीच्या नववीच्या समाजशास्त्र पुस्तकावरून वाद; प्रस्तावना, धर्मनिरपेक्षता आणि मनुस्मृतीच्या उल्लेखावर चर्चा
एनसीईआरटीच्या नववीच्या समाजशास्त्र पुस्तकावरून वाद;
प्रस्तावना, धर्मनिरपेक्षता आणि मनुस्मृतीच्या उल्लेखावर चर्चा
नवी दिल्ली | वृत्तसेवा
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) 2020 अंतर्गत तयार करण्यात आलेल्या एनसीईआरटीच्या इयत्ता नववीच्या नव्या समाजशास्त्र पाठ्यपुस्तकावरून देशभरात वाद निर्माण झाला आहे. नव्या पुस्तकात भारतीय संविधानाची प्रस्तावना (Preamble), "धर्मनिरपेक्ष" आणि "समाजवादी" या संज्ञांचा पूर्वीप्रमाणे स्वतंत्र उल्लेख नसल्याने विरोधी पक्ष, सामाजिक संघटना आणि शिक्षणतज्ज्ञांकडून प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत.
नव्या पुस्तकात संविधान, लोकशाही संस्था, निवडणूक आयोग आणि १९७५-७७ च्या आणीबाणीवरील स्वतंत्र विभागाचा समावेश करण्यात आला आहे. याचबरोबर भारतीय लोकशाही संस्थांच्या भूमिकेवर भर देण्यात आला आहे.
वाद निर्माण झाल्यानंतर एनसीईआरटीने स्पष्टीकरण देत म्हटले की संविधानाची प्रस्तावना अभ्यासक्रमातून काढून टाकण्यात आलेली नाही. नव्या राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखड्यानुसार (NCF) विषयांचे पुनर्वितरण करण्यात आले असून प्रस्तावना आणि संबंधित संकल्पनांचे सविस्तर अध्ययन पुढील इयत्तांमध्ये करण्यात येणार आहे. प्रस्तावना अभ्यासक्रमात कायम असून ती हटविल्याचा दावा "भ्रामक" असल्याचे एनसीईआरटीचे म्हणणे आहे.
दरम्यान, नव्या पुस्तकात वैदिक काळातील स्त्रियांच्या स्थानाचा संदर्भ देताना मनुस्मृतीतील श्लोक ३.५६ उद्धृत करण्यात आला आहे. त्या श्लोकाद्वारे स्त्रियांचा सन्मान करण्याची परंपरा दर्शविण्याचा प्रयत्न करण्यात आल्याचे पुस्तकात नमूद आहे. तसेच अपाला, घोषा, विश्ववारा आणि लोपामुद्रा यांसारख्या विदुषी स्त्रियांचा उल्लेखही करण्यात आला आहे.
या पार्श्वभूमीवर वंचित बहुजन आघाडीचे नेते प्रकाश आंबेडकर यांनी टीका करत संविधानाच्या मूल्यांपेक्षा मनुस्मृतीसारख्या ग्रंथांना महत्त्व दिले जात असल्याचा आरोप केला आहे. दुसरीकडे केंद्र सरकार व एनसीईआरटीचे म्हणणे आहे की हा बदल अभ्यासक्रमाच्या पुनर्रचनेचा भाग असून संविधानविषयक शिक्षण कमी करण्याचा हेतू नाही.
शिक्षणक्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, या बदलांमुळे इतिहास, संविधान आणि लोकशाही मूल्यांचे अध्यापन कसे केले जाईल यावर व्यापक चर्चा होणे आवश्यक आहे. नव्या पुस्तकातील बदलांमुळे शैक्षणिक व राजकीय वर्तुळात मतभेद निर्माण झाले असले तरी अंतिम निष्कर्षासाठी संपूर्ण अभ्यासक्रमाचा आणि पुढील इयत्तांतील पुस्तकांचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक आहे.
तथ्य व निष्कर्ष:-
नववीच्या नव्या पुस्तकात संविधानाची संपूर्ण प्रस्तावना पूर्वीप्रमाणे दिलेली नाही — हे खरे आहे.
"धर्मनिरपेक्ष" व "समाजवादी" या संज्ञांचा स्वतंत्र उल्लेख कमी/वगळण्यात आला आहे — हेही खरे आहे.
संविधानाची प्रस्तावना अभ्यासक्रमातून पूर्णपणे हटविण्यात आली आहे — हा दावा एनसीईआरटीने फेटाळला आहे.
मनुस्मृतीतील श्लोकाचा संदर्भ पुस्तकात देण्यात आला आहे — हे सत्य आहे.
टिप्पण्या